Liçi nedir, nasıl yenir? Kırmızı kabuklu tropik incinin hikâyesi
Kısa cevap: liçi (lychee), Güney Çin kökenli bir ağacın ceviz büyüklüğündeki meyvesidir. Pürüzlü, kırmızı kabuğu parmakla kolayca soyulur; içinden beyaz, yarı saydam, sulu bir et çıkar. Tadı gül ve üzüm arası, çiçeksi ve tatlıdır. Ortasındaki parlak kahverengi çekirdek yenmez. En iyi taze, soğuk ve tek başına yenir.
Liçi nereden gelir?
Liçi, Güney Çin'de 2.000 yılı aşkın süredir yetiştiriliyor. Çin edebiyatında en çok anılan meyvelerden biridir. En bilinen hikâyesi Tang hanedanı dönemine aittir: imparatorun gözdesi Yang Guifei liçiye öyle düşkündü ki, meyvenin taze ulaşması için güneydeki bahçelerden başkente atlı ulaklarla bayrak yarışı gibi taşındığı anlatılır. Liçi koparıldıktan sonra hızla tazeliğini kaybeden bir meyve olduğu için bu, dönemin en pahalı lükslerinden biriydi.
Bugün liçinin en büyük üreticileri Çin, Hindistan ve Vietnam'dır. Madagaskar ve Güney Afrika ise Avrupa'ya kış aylarında liçi gönderir.
Liçi nasıl yenir?
- Liçiyi parmaklarınız arasında tutun, sap tarafından tırnağınızla kabuğu hafifçe çizin.
- Kabuk yumurta kabuğu gibi kolayca ayrılır; soyun.
- Beyaz meyveyi ısırın ya da ikiye bölüp çekirdeği çıkarın.
- Çekirdeği ve çekirdeğe yapışık ince kahverengi zarı atın.
Liçinin en güzel hali soğuk olanıdır: buzdolabında birkaç saat bekletilmiş liçi, yaz sıcağında şerbet gibi gelir.
Olgun ve taze liçi nasıl seçilir?
- Renk: canlı pembe-kırmızı. Kabuk kahverengileşmişse meyve bayatlamaya başlamıştır (içi yine de yenebilir ama aroması azalır).
- Dokunuş: hafifçe esnemeli, taş gibi sert ya da çökük olmamalı.
- Koku: hafif çiçeksi bir koku tazeliğin işaretidir; ekşi, alkolümsü koku bayatlamanın.
- Ağırlık: boyuna göre ağır gelen liçi daha suludur.
Liçi koparıldıktan sonra olgunlaşmaz; yani evde bekletince tatlanmaz, sadece bayatlar. Olgun alınmalı ve birkaç gün içinde yenmelidir.
Liçi nasıl saklanır?
- Buzdolabında: delikli bir poşet ya da kâğıt havluyla sarılmış bir kapta 5–7 gün.
- Oda sıcaklığında: bir iki gün; kabuk hızla kahverengileşir.
- Dondurucuda: kabuklu olarak dondurulabilir; çözülünce yarı donmuşken yemek, sorbe gibi bir tat verir.
Liçi ile neler yapılır?
- Meyve salatası: mango, ananas ve lime ile; tropikal meyve salatası tarifine eklenebilir.
- Limonata ve kokteyller: ezilmiş liçi, lime, nane ve soda.
- Tatlılar: yoğurt, panna cotta, sorbe; gül suyu ve ahududuyla çok iyi eşleşir.
- Tuzlu yemekler: Asya mutfağında tavuk ve karidesle tatlı-ekşi soslarda kullanılır.
Besin değeri
USDA verilerine göre 100 gram çiğ liçide yaklaşık 66 kcal ve 70 mg civarında C vitamini bulunur; bu, günlük referans değerin yarısından fazlasıdır. C vitamini bağışıklık sisteminin normal işleyişine katkıda bulunur ve demir emilimini artırır. Liçi aynı zamanda şekeri yüksek bir meyvedir; 100 gramında 15 gram civarında şeker vardır.
Dikkat: aç karnına bol miktarda yemeyin
Liçi, özellikle olgunlaşmamış olduğunda, kan şekerini düşürebilen doğal bileşikler içerir. Hindistan'da, akşam yemeği yemeden yatan ve gün boyu bahçelerde çok miktarda liçi yiyen yetersiz beslenmiş çocuklarda ciddi kan şekeri düşüklüğü vakaları bildirilmiştir. Normal bir porsiyonu öğünle birlikte yiyen sağlıklı bir yetişkin için bu bir risk değildir; ama:
- Çocuklara liçiyi öğünlerin yanında, makul miktarda verin.
- Ham liçi yemeyin.
- Aç karnına avuç avuç liçi yemekten kaçının.
Liçi Türkiye'de yetişir mi?
Liçi, kışı ılık ama belirli bir serinlik dönemi olan subtropik iklim ister. Türkiye'de ticari üretimi çok sınırlıdır; bulunan liçinin büyük kısmı ithaldir. Kuzey yarımkürede sezon kabaca Mayıs–Temmuz, güney yarımküreden gelen liçiler ise Kasım–Ocak arasında markete girer.
Liçinin akrabaları
Liçi; rambutan (kıllı kabuklu "saçlı liçi") ve longan ("ejder gözü") ile aynı ailedendir. Üçünün de içi beyaz, yarı saydam ve tatlıdır; kabukları birbirinden çok farklıdır.
Diğer tropikal meyveleri tanımak isterseniz meyve atlası yazılarımıza, sezondaki ürünlerimiz için ürünler sayfamıza bakabilirsiniz.
