Feijoa nedir? Karadeniz'in tropik kokulu meyvesi nasıl yenir?
Kısa cevap: feijoa (*Acca sellowiana*), Güney Amerika kökenli, yumurta büyüklüğünde, yeşil kabuklu bir meyvedir. Tadı ve kokusu ananas, guava ve nane arası; çok aromatik ve tatlı-ekşidir. Ortadan ikiye kesilip içi kaşıkla yenir. Türkiye'de özellikle Karadeniz'de (Rize, Trabzon, Ordu, Giresun) yetişir ve sezonu Ekim–Kasım'dır. Olgun feijoa ağaçtan kendiliğinden yere düşer; toplanacak meyve odur.
Feijoa nereden gelir?
Feijoa'nın anavatanı Brezilya'nın güneyi, Uruguay ve Arjantin'in kuzeyidir. Adını 19. yüzyılda yaşamış Portekizli bir doğa bilimcisi João da Silva Feijó'dan alır. İngilizce konuşulan ülkelerde "pineapple guava" (ananas guavası) diye de bilinir, ama gerçek guava ile yakın akraba değildir; mersin ailesinin (*Myrtaceae*) bir üyesidir.
Feijoa'nın dünyadaki en ünlü "ikinci yurdu" Yeni Zelanda'dır. Orada sonbaharda neredeyse her bahçede bir feijoa ağacı vardır, komşular arasında torba torba feijoa paylaşılır ve feijoa aromalı içecekler, dondurmalar, şekerlemeler yaygındır.
Türkiye'de feijoa
Feijoa, ılıman ve nemli iklimi sever, bu yüzden Türkiye'de en iyi Doğu ve Orta Karadeniz kıyısında yetişir. Uzun süre bahçe ağacı olarak bilinen feijoa, son yıllarda ticari olarak da yetiştirilmeye başlandı. Karadeniz'de bazı yörelerde farklı yerel adlarla anılır. Sezonu kısa olduğu için Ekim–Kasım dışında taze bulmak zordur.
Feijoa'nın Akdeniz kıyısındaki tropikal meyvelerden farkı, bir miktar kış serinliğine de dayanabilmesidir; bu yüzden avokado ve mangonun yetişemediği yerlerde yetişebilir.
Olgun feijoa nasıl anlaşılır?
Feijoa'nın kabuğu olgunlukta da yeşil kalır. Olgunluğu şöyle anlarsınız:
- Yere düşme: feijoa olgunlaştığında ağaçtan kendiliğinden düşer. Bahçede, ağacın altına düşen meyveleri toplamak en doğrusudur.
- Dokunuş: olgun feijoa avuçta hafifçe esner, olgun bir kivi gibi.
- Koku: güçlü, tatlı, tropik bir koku olur.
- İçi: kestiğinizde ortadaki jöle kısım şeffaf olmalı. Kahverengileşmişse fazla olgunlaşmıştır.
Sert toplanan feijoa oda sıcaklığında birkaç gün içinde yumuşayabilir; ama ağaçta olgunlaşıp düşen meyve kadar aromalı olmaz.
Feijoa nasıl yenir?
- Ortadan ikiye kesin.
- İçini kaşıkla kabuğa yakın yerden alın, tıpkı kivi gibi.
- Ortadaki jöle kısım ve minik tohumlar yenir; en aromatik kısım burasıdır.
- Kabuk yenebilir ama ekşi ve buruktur; çoğu kişi yemez.
Kesilmiş feijoa çok çabuk kahverengileşir; hemen yiyin ya da limon suyu ekleyin. Neden kararıyor? Meyve neden kararır.
Feijoa ile neler yapılır?
- Smoothie: muz ve yoğurtla; aroması baskındır, az miktar yeter.
- Reçel ve marmelat: Karadeniz'in en sevilen feijoa kullanımı.
- Kek ve muffin: muzlu kek mantığıyla; ezilmiş feijoa ile.
- Salata: dilimlenmiş feijoa, roka ve ceviz.
- Meyve salatası: tropikal meyve salatası tabağına aromatik bir ek.
- Limonata: ezilmiş feijoa, limon ve nane.
Saklama
- Oda sıcaklığında: 2–3 gün; olgunlaşmaya devam eder.
- Buzdolabında: olgun meyve bir haftaya kadar.
- Dondurucuda: içini kaşıkla alıp birkaç damla limonla dondurun; smoothie ve reçel için aylarca dayanır.
Besin notu
USDA verilerine göre 100 gram feijoa yaklaşık 55–60 kcal'dir ve 30 mg civarında C vitamini içerir; bu da günlük referans değerin üçte birinden fazlasıdır. C vitamini bağışıklık sisteminin normal işleyişine katkıda bulunur ve demir emilimini artırır. Ayrıca minik tohumlarıyla birlikte yenildiği için lif açısından da iyi bir meyvedir.
Feijoa çiçeği de yenir
Feijoa'nın kırmızı ve beyaz, iri, gösterişli çiçeklerinin etli taç yaprakları tatlıdır ve yenebilir; salatalara ve tatlılara süs olarak eklenebilir. Ağaç, bu çiçekler yüzünden süs bitkisi olarak da sevilir.
Az bilinen diğer meyveleri tanımak için pepino, çarkıfelek ve altın çilek yazılarımıza bakabilirsiniz.
