Altın çilek (physalis) nedir? Kâğıt fenerin içindeki meyve
Kısa cevap: altın çilek (physalis, *Physalis peruviana*), kâğıt gibi ince bir zarfın içinde büyüyen, misket büyüklüğünde turuncu bir meyvedir. Çilekle akrabalığı yoktur; domatesin akrabasıdır. Zarfı açılıp meyve yıkanarak bütün olarak yenir. Tadı ekşi-tatlı, ananas ile domates arası, tropikal ve aromatiktir. Yalnızca iyice olgunlaşmış turuncu meyve yenir; yeşil meyveler ve bitkinin yaprakları yenmez.
Neden "altın çilek"?
Türkçede bu meyveye altın çilek, Peru çileği, Inka çileği ya da kısaca physalis denir. İngilizcede "golden berry", "Cape gooseberry" ya da "Inca berry" diye bilinir. Hepsinin ortak noktası, meyvenin parlak altın-turuncu rengi.
Oysa bitki çilekle değil, domates, patlıcan ve biberle aynı aileden (*Solanaceae*). Anavatanı Peru ve Kolombiya'nın And yaylalarıdır. 18. yüzyılda Güney Afrika'ya, oradan da dünyaya yayılmıştır.
Kâğıt fener
Meyvenin en ayırt edici yanı, onu saran kuru, kâğıt gibi zarftır. Bu zarf aslında çiçeğin çanak yaprağıdır; meyve büyürken onu bir fener gibi sarar ve korur. Zarf kurudukça ve kahverengileştikçe içindeki meyve olgunlaşır.
Zarf yenmez. Ama atmadan önce bir işe yarar: zarfı geri katlayıp meyveyi bir sap gibi tutarak çikolataya batırmak, pasta süslerinin en klasik halidir.
Altın çilek ile süs fener çiçeği aynı mı?
Hayır, ve bu ayrım önemli.
- Altın çilek (*Physalis peruviana*): zarfı açık kahverengi-bej, meyvesi turuncu-sarı ve yenir.
- Süs fener çiçeği (*Physalis alkekengi*): bahçelerde ve kuru çiçek aranjmanlarında kullanılan, parlak turuncu-kırmızı zarflı akraba. Bu türün meyvesi ve özellikle ham kısımları yenmemelidir.
Kuru çiçek buketindeki turuncu fenerlerin içindeki meyveleri yemeyin.
Olgun altın çilek nasıl seçilir?
- Zarf: kuru, açık kahverengi, kâğıt gibi. Yeşil ve nemli zarf erken toplanmış meyveyi gösterir.
- Meyve: eşit, koyu altın-turuncu. Yeşil ya da yeşilimsi sarı meyveyi yemeyin; ham physalis, domates ailesinin diğer üyelerindeki gibi istenmeyen bileşikler içerebilir.
- Doku: dolgun, parlak, hafifçe esnek. Buruşmuş meyve eskimiş olabilir.
- Yapışkanlık: meyvenin yüzeyinde hafif yapışkan bir tabaka olması doğaldır; yıkayınca geçer.
Nasıl yenir?
- Zarfı yaprakları açar gibi geri katlayın ve meyveyi koparın.
- Meyveyi ılık suyla yıkayın; yüzeydeki yapışkanlık gider.
- Bütün olarak yiyin. İçindeki küçük, yumuşak tohumlar domatesinki gibi fark edilmez.
Altın çilek ile neler yapılır?
- Pasta süsü: zarfı açık bırakıp çikolataya batırılmış physalis, tatlı tabağının yıldızı olur.
- Kahvaltı: yoğurt, granola ve ballı kaselerde.
- Salata: roka, keçi peyniri, ceviz ve physalis. Ekşiliği domates gibi çalışır.
- Reçel: kendi pektini yüksek olduğu için kolay kıvam alır; mis kokulu, turuncu bir reçel çıkar.
- Sos: ızgara tavuk ve balık için tatlı-ekşi sos; az biber ve limonla.
- Meyve salatası: mango, ananas ve blueberry ile renk ve ekşilik katar: tropikal meyve salatası.
Nasıl saklanır?
Altın çileğin büyük avantajı uzun ömrüdür:
- Zarfıyla, oda sıcaklığında: serin ve kuru bir yerde birkaç hafta.
- Zarfıyla, buzdolabında: bir aya kadar.
- Zarfsız, yıkanmış: buzdolabında birkaç gün; yıkadıktan sonra çabuk bozulur.
Kural: yemeden hemen önce yıkayın, zarfı açmadan saklayın.
Kurutulmuş altın çilek
"Golden berry" ya da "Inca berry" adıyla satılan kuru physalis, kuru üzüm gibi tüketilir. Ekşi-tatlı tadı müsli ve granolada çok sevilir. Kurutulmuş meyvede şeker yoğunlaşır, porsiyonu küçük tutun.
Türkiye'de altın çilek
Altın çilek Türkiye'de son yıllarda Antalya ve Ege'de yetiştirilmeye başlandı ve yerel üreticiler aracılığıyla bulunabiliyor. Sezon yaz sonundan sonbahara uzanır.
Diğer egzotik meyveleri tanımak için pepino, çarkıfelek ve liçi yazılarımıza bakabilirsiniz. Sezondaki ürünlerimiz ürünler sayfasında.
