Çarkıfelek (passiflora) meyvesi nedir, nasıl yenir?
Kısa cevap: çarkıfelek meyvesi (passion fruit, passiflora), bir sarmaşığın yumurta büyüklüğündeki meyvesidir. İkiye kesilir, içindeki sarı-turuncu, jöle kıvamlı öz çekirdekleriyle birlikte kaşıkla yenir. Kabuğu yenmez. Tadı ekşi-tatlı ve son derece kokuludur; bir tatlıya, yoğurda ya da limonataya bir tane eklemek bile bütün tadı değiştirir. En önemli ipucu: kabuğu buruşmuş çarkıfelek daha olgun ve daha tatlıdır.
Adı nereden geliyor?
Türkçedeki "çarkıfelek" adı, bitkinin olağanüstü çiçeğinden gelir: ortadaki iplik iplik, ışınsal taç gerçekten dönen bir çarkı andırır. Aynı çiçek, İngilizce adına da (passion flower) ilham vermiştir: Güney Amerika'ya giden misyonerler çiçeğin parçalarını İsa'nın çilesini (passion) simgeleyen öğelere benzetmişti.
Bitki *Passiflora edulis* türüdür ve Güney Amerika kökenlidir; Brezilya, Paraguay ve Arjantin'in kuzeyi anavatanı sayılır.
Mor ve sarı çarkıfelek
- Mor çarkıfelek: küçük, yumurta biçimli, kabuğu koyu mor. Daha aromatik ve daha tatlı; taze tüketimde en çok tercih edilen tip.
- Sarı çarkıfelek: daha iri, kabuğu parlak sarı. Daha ekşi; meyve suyu ve konsantre üretiminde yaygın.
Türkiye'de, özellikle Alanya'da bahçelerde ve örtü altında çarkıfelek yetiştiriliyor; yerli meyve çoğunlukla mor tiptedir. Sezon yaz sonundan sonbahara uzanır.
Olgun çarkıfelek nasıl seçilir?
Bu meyvede görünüş yanıltıcıdır:
- Buruşuk kabuk iyidir. Pürüzsüz ve parlak kabuklu çarkıfelek genelde daha ekşidir. Kabuk buruşmaya başladıkça içindeki öz tatlanır.
- Ağır olmalı. Elinize aldığınızda boyuna göre ağır gelen meyvenin içi doludur. Hafif gelen meyve kurumaya başlamıştır.
- Sallayın. İçinde sıvı çalkalandığını hissediyorsanız öz boldur.
- Küf ya da çatlak olmamalı. Buruşukluk normaldir, ama yumuşamış, ezik, beyaz küflü bölgeler değildir.
Pürüzsüz bir çarkıfelek aldıysanız oda sıcaklığında birkaç gün bekletin; kabuk buruştukça tatlanır.
Çarkıfelek nasıl açılır ve yenir?
- Meyveyi kesme tahtasına koyun ve tırtıklı bir bıçakla ortadan ikiye kesin. Kabuk serttir; meyve kaymasın.
- İçinde beyaz bir zarla çevrili, sarı-turuncu, çekirdekli öz göreceksiniz.
- Kaşıkla özü alın. Çekirdekler yenir ve hafif çıtır bir doku verir.
- Kabuğun içindeki beyaz zarı yemeyin; acıdır.
Çekirdek istemiyorsanız özü bir süzgeçten kaşıkla bastırarak geçirin; çekirdeksiz, mis kokulu bir püre elde edersiniz.
Çarkıfelek ile neler yapılır?
- Yoğurt ve granola: bir kâse süzme yoğurdun üstüne bir çarkıfeleğin özü. Bal gerektirmez.
- Pavlova ve cheesecake: çarkıfelek, kremalı tatlıların ağırlığını keser. Mangolu cheesecake üstüne çarkıfelek özü dökün.
- Limonata: çarkıfelek + lime + nane + soğuk su. Nane limonata tarifine iki çarkıfelek ekleyin.
- Salata sosu: çarkıfelek özü + zeytinyağı + bir tutam tuz; avokadolu ve mangolu salatalarda çok iyi gider.
- Smoothie: mango ve muzla. Çekirdekler blenderda kırılmasın diye en son ekleyip kısa çalıştırın.
- Kokteyller: Brezilya'nın meşhur içeceklerinin birçoğunda çarkıfelek vardır.
Çarkıfelek nasıl saklanır?
- Oda sıcaklığında: pürüzsüz meyveler 3–5 gün; bu sürede olgunlaşır.
- Buzdolabında: olgun (buruşuk) meyveler 1 haftaya kadar.
- Dondurucuda: özü buz kalıplarında dondurun. Aylarca dayanır; limonata ve smoothie için hazır küp olur.
Besin notu
Çarkıfelek, küçük boyuna rağmen lifli bir meyvedir; liflerin büyük kısmı yenen çekirdeklerden gelir. Kalorisi düşüktür: bir mor çarkıfelek yaklaşık 15–20 gramlık öz verir.
Çarkıfelek çiçeği
Bahçesi olanlar için not: çarkıfelek, çiti ya da pergolayı birkaç yılda kaplayan güçlü bir sarmaşıktır. Akdeniz kıyısında rahatça yetişir; çiçeği tek başına bahçenin en dikkat çekici süsü olabilir.
Diğer tropikal meyvelerle ilgili rehberlerimiz için tropikal meyveler nasıl saklanır yazısına, sezondaki ürünler için ürünler sayfamıza bakabilirsiniz.
