Sabah dişi, ertesi gün erkek: avokado çiçeğinin tuhaf sırrı
Kısa cevap: avokado çiçeği iki kez açar: önce yalnızca dişi olarak, kapanır, sonra ertesi gün yalnızca erkek olarak. Bu düzen, bir çiçeğin kendi kendini döllemesini zorlaştırır. Çeşitler, dişi evrenin sabah ya da öğleden sonra açılmasına göre A tipi ve B tipi diye ikiye ayrılır. Bir avokado ağacı bir sezonda yüz binlerce, hatta bir milyona yakın çiçek açabilir; ama bunların yalnızca çok küçük bir kısmı meyveye dönüşür.
Küçük ama karmaşık bir çiçek
Avokado çiçeği gösterişsizdir: yarım santimlik, yeşilimsi-sarı, kokusu hafif. Ama ağaç ilkbaharda bu çiçeklerle tamamen kaplanır; uzaktan sarı-yeşil bir bulut gibi görünür. Her çiçek, hem dişi (pistil) hem erkek (stamen) organları taşıyan erdişi bir çiçektir. Asıl ilginçlik, bu organların aynı anda çalışmamasıdır.
İki açılış
Bir avokado çiçeğinin hayatı şöyledir:
- Birinci açılış (dişi evre): çiçek açılır, dişi organı polen almaya hazırdır. Erkek organlar ise henüz polen bırakmaz. Birkaç saat sonra çiçek kapanır.
- Kapalı dönem: çiçek bir süre kapalı kalır.
- İkinci açılış (erkek evre): çiçek yeniden açılır. Bu sefer dişi organ artık polen kabul etmez, ama erkek organlar polen saçar. Sonra çiçek kalıcı olarak kapanır.
Bu düzenin bilimsel adı "senkronize dikogami"dir. Çiçekler arasında da bir senkron vardır: aynı ağaçtaki çiçeklerin büyük kısmı aynı saatlerde aynı evrededir.
A tipi ve B tipi
Avokado çeşitleri, bu evrelerin hangi saatte geldiğine göre ikiye ayrılır:
A tipi
- Birinci gün sabah dişi olarak açılır, öğlen kapanır.
- İkinci gün öğleden sonra erkek olarak açılır.
- Örnekler: Hass, Reed, Pinkerton, Gwen, Lamb Hass.
B tipi
- Birinci gün öğleden sonra dişi olarak açılır, akşam kapanır.
- İkinci gün sabah erkek olarak açılır.
- Örnekler: Fuerte, Bacon, Zutano, Ettinger, Luna UCR.
Sonuç: aynı saatte A tipi ağaç dişi evredeyken, B tipi ağaç erkek evrededir, ya da tersi. İki tip yan yana dikilirse, birinin poleni diğerinin dişi çiçeğine ulaşır.
Tek ağaç meyve vermez mi?
Verir. Gerçek hayatta bu düzen kusursuz işlemez. Sıcaklık değiştikçe evrelerin saatleri kayar; aynı ağaçta bazı çiçekler erken ya da geç açılır ve dişi ile erkek evreler kısa süre çakışabilir. Bu yüzden tek başına dikilmiş bir Hass da meyve verebilir.
Ama ticari bahçelerde A ve B tipi çeşitleri birlikte dikmek, tozlaşmayı ve verimi belirgin şekilde artırabilir. Örneğin Hass bahçelerine aralara Fuerte, Bacon ya da Ettinger ağaçları dikilir. Yeni çeşit Luna'nın en çok övülen özelliklerinden biri de B tipi olması: yeni avokado çeşitleri.
Sıcaklığın rolü
Avokado çiçekleri sıcaklığa çok duyarlıdır:
- Serin günlerde evreler yavaşlar ve saatler kayar; bazen dişi evre gece yarısına kalır, tozlaşma şansı düşer.
- Çok sıcak ve kuru günlerde polen canlılığını kaybedebilir, dişi organ kuruyabilir.
- Ilık ve sakin günler en iyi tozlaşmayı sağlar.
Bu yüzden ilkbaharda ani bir sıcak dalgası ya da serin, yağmurlu bir hafta, sonbaharda kaç avokado toplanacağını doğrudan etkiler. Türkiye'deki üreticilerin iklim değişikliği konusundaki kaygıları da kısmen buradan gelir: Türkiye'de avokado.
Bir milyon çiçek, birkaç yüz avokado
Olgun bir avokado ağacı bir sezonda çok sayıda çiçek açar; ama meyveye dönüşen oran binde birler mertebesindedir. Döllenen çiçeklerin büyük kısmı da ilk haftalarda küçük meyvecikler halinde dökülür. Ağaç, taşıyabileceğinden fazlasını bırakır.
Bu da meyve bahçesinde gezen birini şaşırtır: ilkbaharda ağaç altı dökülen çiçek ve minik avokadolarla kaplanır. Bu normaldir.
Bazen döllenmeden gelişen küçük meyveler dökülmeyip büyümeye devam eder; çekirdeksiz, parmak boyunda kalırlar. Bunlar "baby" ya da kokteyl avokadodur: baby avokado nedir.
Arılar ve avokado
Avokado çiçeklerini en çok bal arıları ziyaret eder. Bahçeler, çiçeklenme döneminde arıcıların kovanlarını getirmesiyle tozlaşmayı artırır. Avokado çiçeğinden elde edilen bal koyu renkli ve melas tadındadır; bazı ülkelerde ayrı bir bal türü olarak satılır.
Bahçesinde avokado olanlara
- Tek ağaç dikecekseniz, bölgenizde komşu bahçelerde avokado varsa sorun yok; arılar polen taşır.
- İki ağaç dikecekseniz, bir A tipi ve bir B tipi seçin.
Ayrıntılı bakım rehberi: avokado ağacı yetiştirme. O çiçeklerin meyvesi için ise Antalya avokadosu sayfamız burada.
