Yeni bir avokado nasıl doğar? Luna, Gem ve 20 yıllık sabır
Kısa cevap: yeni bir avokado çeşidinin bir bahçeden markete ulaşması 15–20 yıl sürebilir. Son yılların en çok konuşulan yeni çeşidi, Kaliforniya Üniversitesi Riverside ile İspanyol Eurosemillas şirketinin geliştirdiği Luna UCR. Kabuğu Hass gibi olgunlaştıkça koyulaşıyor, hasadı Hass'tan 3–4 hafta sonra geliyor ve çiçek tipi sayesinde Hass bahçelerinin tozlaşmasına yardım ediyor. Aynı üniversitenin 2003'te çıkardığı Gem ise son yılların ticari başarı kazanan nadir yeni çeşitlerinden biri.
Neden yeni çeşide ihtiyaç var?
Dünya avokado ticaretinin büyük çoğunluğu tek bir çeşide, Hass'a dayanıyor. Üstelik bütün Hass ağaçları, 1926'da Kaliforniya'da çıkan tek bir ağacın aşıyla çoğaltılmış kopyaları (hikâyesi: Hass avokadonun hikâyesi). Bu durumun riskleri var:
- Genetik tek tiplik: bir hastalık ya da zararlı, dünyadaki Hass bahçelerinin hepsini benzer şekilde etkileyebilir.
- Sezon boşlukları: Hass'ın hasat dönemi dışında kalan aylarda arz azalır, fiyat yükselir.
- İklim değişikliği: daha sıcak, daha kurak koşullara dayanıklı çeşitler gerekiyor.
- Verim ve ağaç boyu: Hass ağaçları çok büyüyor; daha küçük ağaçlar daha sık dikilip daha kolay hasat edilebilir.
Yeni bir avokado nasıl geliştirilir?
Avokado ıslahı sabır işidir:
- Çaprazlama ya da serbest tozlaşma: bilinen çeşitler birbirine yakın dikilir, arılar çiçekleri tozlaştırır.
- Binlerce fidan: çıkan çekirdekler ekilir. Her çekirdek genetik olarak yeni bir bireydir; ebeveynine benzemez.
- İlk meyve için yıllarca bekleme: fidanlar meyve verene kadar birkaç yıl geçer.
- Eleme: meyvelerin tadı, yağ oranı, kabuğu, raf ömrü, ağacın verimi ve hastalık direnci yıllar boyunca izlenir. Binlerce fidandan yalnızca birkaçı umut verici çıkar.
- Farklı bölgelerde deneme: umut verici ağaçlar aşıyla çoğaltılıp farklı iklimlerde denenir.
- Ticari üretim: fidanlıklar çoğaltır, üreticiler diker, ağaçlar meyve vermeye başlar. Ancak o zaman meyve markete ulaşır.
Bu yüzden bir avokado çeşidinin "doğumu" ile tabağa ulaşması arasında çoğu zaman bir insan kuşağı kadar zaman geçer.
Luna UCR
Luna, 2023'te tanıtıldı ve 2024'te Meksika'da ticari üretim için onay aldı. Özellikleri:
- Kabuk: Hass gibi olgunlaştıkça koyulaşır; tüketici olgunluğu renginden anlayabilir.
- Ağaç: Hass'tan daha küçük ve dik büyür; daha sık dikilebilir.
- Hasat: Hass'tan 3–4 hafta sonra; sezonu uzatabilir.
- Çiçek tipi: B tipi. Hass ise A tipi. Bu iki tip yan yana dikildiğinde birbirlerinin tozlaşmasına yardım eder. Bu tuhaf çiçek düzenini avokado çiçeği yazısında anlattık.
- Raf ömrü: geliştiricilere göre deniz taşımacılığına Hass kadar dayanıklı. Bağımsız ölçümler ise zamanla netleşecek.
Gem
Gem, Kaliforniya Üniversitesi Riverside'ın 2003'te çıkardığı, Hass'ın akrabası bir çeşittir. Ağacı daha küçük ve verimlidir, meyvesi Hass'a benzer ama kabuğu biraz daha açık ve pürüzlüdür. Son 20 yılda ticari başarı kazanabilen az sayıdaki yeni avokadodan biri olması, işin ne kadar zor olduğunu da gösteriyor.
Ya Türkiye?
Türkiye'de avokado yetiştiriciliği yeni olsa da araştırma enstitüleri yıllardır hangi çeşitlerin Akdeniz kıyısına uyduğunu test ediyor. Bugün yaygın çeşitler Hass, Fuerte, Bacon, Zutano, Ettinger ve Pinkerton. Gelecekte Luna gibi yeni çeşitlerin de denenmesi muhtemel. Türkiye'deki avokado yolculuğunu Türkiye'de avokado yazısında anlattık.
Raf ömrünü uzatan teknolojiler
Yeni çeşitlerin yanında, mevcut avokadonun ömrünü uzatmaya yönelik teknolojiler de geliştiriliyor. Bunlardan en çok konuşulanı, meyvenin kabuğuna püskürtülen ve bitkisel yağlardan elde edilen yenilebilir ince kaplamalar. Üretici şirketlere göre bu kaplamalar meyvenin su kaybını ve olgunlaşmasını yavaşlatarak raf ömrünü uzatıyor. Kontrollü atmosferli depolar ve olgunlaştırma odaları da avokadonun uzak pazarlara "yemeye hazır" ulaşmasını sağlıyor.
Bu teknolojiler uzun yolculuk yapan avokado için önemli. Yerli ve kısa yoldan gelen avokadoda ise asıl mesele, meyveyi doğru zamanda toplamak ve doğru olgunlukta göndermek.
Baby avokado yeni bir çeşit mi?
Hayır. Çekirdeksiz "kokteyl" avokado, avokado ağacında döllenmeden gelişen meyvelerdir; laboratuvar ürünü ya da yeni bir çeşit değildir. Ayrıntılar: baby avokado nedir.
Bugünün çeşitlerinden dalından yeni toplanmış olanları için Antalya avokadosu sayfamıza bakabilirsiniz.
