Avokado nedir? Meyve mi, sebze mi, nereden gelir?
Kısa cevap: avokado, defnenin de içinde olduğu Lauraceae ailesinden *Persea americana* ağacının meyvesidir. Mutfakta sebze gibi kullanılsa da botanik olarak meyvedir; hatta tek çekirdekli bir üzümsü meyve (bitkibilimdeki adıyla "bakka") sayılır. Anavatanı Meksika'dan Guatemala'ya uzanan Orta Amerika'dır ve en tuhaf özelliği, dalda değil, koparıldıktan sonra olgunlaşmasıdır.
Bu yazı, avokadoyla ilk kez tanışan biri için "temel bilgiler" sayfası. Her başlığın sonunda daha ayrıntılı yazımıza bağlantı var.
Meyve mi, sebze mi?
Mutfakta tatlı olmayan her şeye sebze deme alışkanlığımız var; avokado da salata, ezme ve tostla anıldığı için sebze sanılır. Oysa bitkibilimde ölçü tattır değil, çiçekten gelişip tohum taşıyan her yapı meyvedir. Avokado çiçekten gelişir ve ortasında tek bir büyük tohum (çekirdek) taşır. Domates, biber ve zeytin de aynı mantıkla meyvedir.
Şeker oranı çok düşük olduğu için tadı tatlı değildir; 100 gramında yalnızca yaklaşık 0,7 gram şeker vardır. Buna karşılık yağ oranı yüksektir. Bu yüzden avokadoyu "yağlı meyve" diye düşünmek, zeytine benzetmek en doğrusu.
Avokado nereden gelir?
Avokado, binlerce yıldır Orta Amerika'da yetiştirilir. Bugünkü çeşitlerin çoğu üç yabani soydan türemiştir:
- Meksika soyu: küçük meyveli, ince kabuklu, soğuğa en dayanıklı soy. Yaprakları ezilince anason kokar.
- Guatemala soyu: kalın, pütürlü kabuklu, geç olgunlaşan soy.
- Batı Hint (Antil) soyu: büyük, sulu, az yağlı meyveler; tropik iklim ister.
Hass ve Fuerte gibi bugün en çok bilinen çeşitler bu soyların melezleridir. Çeşitlerin tek tek özelliklerini avokado çeşitleri rehberimizde anlattık.
Avokado neden dalda olgunlaşmaz?
Bu, avokadoyu diğer meyvelerden ayıran en önemli özellik. Avokado ağaçta kaldığı sürece sert kalır; dal, meyveye olgunlaşmayı geciktiren bir sinyal gönderir. Meyve koparıldıktan sonra etilen adlı doğal bitki gazını üretmeye başlar ve birkaç gün içinde yumuşar.
Bunun iki sonucu var:
- Üreticiler avokadoyu ağaçta aylarca "depolayabilir"; meyve dalda bekledikçe yağ oranı artar ama yumuşamaz.
- Avokadoyu evde olgunlaştırmak tamamen normaldir. Pazardan gelen sert avokado "kötü" değil, sadece erkendir.
Evde nasıl hızlandıracağınızı avokado nasıl olgunlaştırılır yazısında, olgunluğu nasıl anlayacağınızı olgun avokado nasıl anlaşılır yazısında anlattık.
Avokadonun yenen ve yenmeyen kısımları
- Kabuk: yenmez. Hass'ta kalın ve pütürlü, Fuerte'de ince ve düzdür.
- Et (meyve kısmı): yenen kısımdır; olgun avokadoda tereyağı kıvamındadır.
- Çekirdek: yenmez; acıdır ve sindirim için uygun değildir. İsterseniz filizlendirip saksıda bir ağaç büyütebilirsiniz: avokado çekirdeği filizlendirme.
Avokadonun tadı nasıldır?
İyi olgunlaşmış bir avokadonun tadı hafif fındıksı, tereyağımsı ve çok yumuşaktır. Kendi başına baskın bir tadı olmadığı için tuz, limon, zeytinyağı ve baharatla çok iyi anlaşır. İlk kez tadan birinin "Hiçbir şeye benzemiyor" demesi bu yüzdendir.
Tadı çeşide göre de değişir: Hass daha yoğun ve yağlı, Fuerte daha hafif ve sulu, Bacon ve Zutano daha ince bir tattadır.
Türkiye'de avokado nerede yetişir?
Türkiye'de avokado çoğunlukla Antalya'nın doğu kıyısı (Alanya ve Gazipaşa) ile Mersin'de yetişir. Don görmeyen, kışı ılık geçen bu kıyı şeridi avokado için idealdir. Türkiye'de avokado üretimi son beş yılda çok hızlı büyüdü; hikâyesini Türkiye'de avokado yazısında anlatıyoruz.
Yerli avokado Ağustos'tan ertesi yılın yaz başına kadar, çeşitler birbirini izleyerek bulunur. Hangi ay hangi çeşidin geldiğini avokado ve mango mevsimi takviminde bulabilirsiniz.
Avokado nasıl yenir?
En basit hali: ikiye kesin, çekirdeği çıkarın, üstüne bir tutam tuz ve birkaç damla limon sıkın, kaşıkla yiyin. Sonrası hayal gücünüze kalmış: tost, salata, ezme, smoothie, hatta tatlı. Başlangıç için avokado nasıl yenir rehberimize ve avokado tariflerimize bakabilirsiniz.
Taze avokado için Antalya avokadosu sayfamıza bakabilirsiniz. Avokadolarımız kargoda ezilmesin diye sert ya da yarı sert gönderilir ve evde oda sıcaklığında 2–4 günde yemeye hazır olur.
