Yaban mersini, mavi yemiş, turna yemişi ve kızılcık: hangisi hangisi?
Kısa cevap: yaban mersini (blueberry, mavi yemiş) lacivert-mavi, tatlı, çiğ yenen bir meyvedir. Turna yemişi (cranberry) aynı bitki ailesindendir ama kırmızı ve çok ekşidir; çiğ pek yenmez, kurutulur ya da sos ve meyve suyu yapılır. Kızılcık ise bambaşka bir bitkidir; cranberry'nin Türkçesi değildir. Karadeniz'de bilinen likapa ise yaban mersininin yabani bir akrabasıdır.
İsimlerin karışmasının sebebi, aynı meyveye farklı dillerde ve yörelerde farklı adlar verilmesi. Aşağıda tek tek ayırıyoruz.
Yaban mersini (blueberry)
- Bitki: *Vaccinium* cinsinden, çoğunlukla Kuzey Amerika kökenli kültür çeşitleri ("highbush" blueberry).
- Görünüş: lacivert-mavi, üstü ince beyaz bir pus tabakasıyla kaplı, tepesinde yıldız biçimli bir "taç".
- İçi: açık yeşilimsi-beyaz.
- Tat: tatlı, hafif ekşi.
- Nasıl yenir: çiğ, avuç avuç; kahvaltıda, tatlıda, smoothie'de.
- Türkçe adları: yaban mersini, mavi yemiş, ticarette çoğunlukla "blueberry".
Türkiye'de kültür blueberry yetiştiriciliği son 15 yılda hızla yaygınlaştı; Karadeniz'den Ege'ye ve Akdeniz'e kadar bahçeler kuruldu. Ayrıntılar: blueberry meyve atlası.
İpucu: üstteki beyaz pus kirlilik değil, meyvenin doğal koruyucu mumudur. Yıkamadan önce bu tabakanın olması, meyvenin az ellendiğini gösterir. Yıkama ve saklama: blueberry nasıl saklanır.
Avrupa yaban mersini (bilberry) ve likapa
- Bilberry (*Vaccinium myrtillus*) Avrupa ormanlarında yabani olarak yetişen, blueberry'den küçük bir akrabadır. İçi de koyu mordur; yediğinizde dilinizi ve parmaklarınızı boyar. Blueberry'den bu yüzden kolayca ayrılır.
- Likapa (çay üzümü, ligarba), Karadeniz'in yüksek kesimlerinde yabani olarak yetişen başka bir *Vaccinium* türüdür. Yöre halkı tarafından toplanır, taze yenir, reçel ve pekmez yapılır.
Bunlar markette nadiren bulunur; çoğunlukla toplayıcılıkla elde edilir.
Turna yemişi (cranberry)
- Bitki: *Vaccinium macrocarpon*; yani yaban mersininin kuzeni.
- Görünüş: parlak kırmızı, sert, içi beyazımsı ve hava boşluklu.
- Tat: çok ekşi ve buruk.
- Nasıl yenir: çiğ neredeyse hiç; kurutulup şekerlenerek, sos, reçel ve meyve suyu olarak.
- İlginç bilgi: Kuzey Amerika'da turna yemişi bataklık bahçelerde yetişir. Hasat zamanı tarlalar suyla doldurulur; içi hava dolu meyveler suyun üstüne çıkar ve kırmızı bir göl oluşturur. Meyveler buradan toplanır.
Türkiye'de turna yemişi neredeyse yalnızca kurutulmuş olarak bulunur ve paketlerde sık sık yanlışlıkla "kızılcık" diye yazılır.
Kızılcık (Cornelian cherry)
- Bitki: *Cornus mas*; yaban mersiniyle hiçbir akrabalığı yoktur.
- Görünüş: uzunca, parlak kırmızı, ortasında tek ve sert bir çekirdek.
- Tat: ekşi, olgunlaşınca hafif tatlı.
- Kullanım: Anadolu'nun klasik meyvesi; şerbet, reçel, marmelat, pestil, tarhana.
Kurutulmuş cranberry paketlerine "kızılcık" yazılması yerleşik bir hata. İkisini ayırmanın en kolay yolu: kızılcığın içinde zeytin çekirdeğine benzer tek bir sert çekirdek vardır; turna yemişinde ise küçük, yumuşak tohumlar.
Lingonberry (kırmızı yaban mersini)
İskandinav mutfağıyla bilinen, küçük kırmızı bir *Vaccinium* türü. İsveç köftesinin yanındaki reçel budur. Türkiye'de yaygın değildir.
Hızlı ayırt etme
- Mavi, tatlı, içi açık renk: yaban mersini (blueberry)
- Mavi-mor, içi de mor, küçük: bilberry ya da likapa
- Kırmızı, çok ekşi, içi beyaz: turna yemişi (cranberry)
- Kırmızı, uzunca, tek sert çekirdek: kızılcık
- Kırmızı, çok küçük, salkım halinde: lingonberry
Blueberry ile neler yapılır?
- Blueberry pankek
- Blueberry reçeli
- Blueberry mango smoothie
- Blueberry ananas smoothie
- Hangi meyvelerle eşleşir: blueberry smoothie eşleşmeleri
Taze yaban mersini için blueberry ürün sayfamıza bakabilirsiniz.
